1. ΑΝΟΡΕΞΙΑ

Κατά τη διάρκεια του εγκλιµατισµού, η πρόσληψη τροφής γενικά ελαττώνεται. Αν η έκθεση στο µεγάλο υψόµετρο είναι αιφνίδια, η πρόσληψη τροφής µπορεί να είναι αξιοσηµείωτα χαµηλή για χρονικό διάστηµα αρκετών ηµερών. Κατά τη διάρκεια της αναρριχητικής δραστηριότητας στο µεγάλο υψόµετρο, η πρόσληψη τροφής τείνει να παραµένει χαµηλή και αυξάνεται µόνον ευκαιριακά, κατά τη διάρκεια των ηµερών ανάπαυσης στην κατασκήνωση βάσης. Δεν έχει εκτιµηθεί επακριβώς ο βαθµός της συµµετοχής που έχουν η έλλειψη ανέσεων και εύγευστης τροφής, στην ελαττωµένη πρόσληψη τροφής στο µεγάλο υψόµετρο. Σε µια προσπάθεια εκτίµησης αυτού του προβλήµατος, µετρήθηκαν το σωµατικό βάρος, το πάχος δερµάτινης πτυχής, οι περιφέρειες των άκρων, η αναερόβια ικανότητα αρκετών µυών των άκρων σε 8 άνδρες της Καυκάσιας φυλής, πριν και κατά τη διάρκεια της παραµονής για χρονικό διάστηµα 30 ηµερών στο Ιταλικό Ερευνητικό Εργαστήριο στο Νεπάλ σε υψόµετρο 5.050 µ. Το εργαστήριο αυτό διαθέτει όλα τα απαραίτητα µέσα για µια άνετη διαµονή σε αυτό το υψόµετρο και έχει τη δυνατότητα ευρείας επιλογής εύγευστων τροφών.

Από τις µετρήσεις που έγιναν δεν παρατηρήθηκαν σηµαντικές αλλαγές - διαφορές, ούτε στα ανθρωποµετρικά µεγέθη, ούτε στη µέγιστη αναερόβια ικανότητα. Όλα αυτά υποδηλώνουν ότι η πλούσια επιλογή εύγευστων τροφών και η παραµονή σε άνετους χώρους, παίζουν αποφασιστικό ρόλο στη διατήρηση του σωµατικού βάρους και της λειτουργικής ικανότητας υγιών Καυκάσιων κατά τη διάρκεια παραµονής τους στα 5.050 µ. Άρα, αναρριχάται κανείς σε µεγαλύτερα υψόµετρα, φαίνεται ότι ο συνδυασµός της έλλειψης ανέσεων και εύγευστης τροφής καθώς και η πρωτοπαθής ανορεξία, οδηγούν σε ένα σηµαντικό αρνητικό ισοζύγιο ενέργειας.

2. ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΚΑΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ

Φαίνεται ότι είναι δύσκολο να διατηρηθεί το ενεργειακό ισοζύγιο σε υψόµετρο πάνω από 4.500 µ. Δεν είναι ξεκάθαρο αν αυτή η διαφορά - αρνητικό ενεργειακό ισοζύγιο - είναι αποτέλεσµα κυρίως χαµηλότερης πρόσληψης ενέργειας ή µιας αυξηµένης κατανάλωσης ενέργειας. Από διάφορες µελέτες που έχουν γίνει τα τελευταία χρόνια µπορούµε να συµπεράνουµε µια πιθανή αύξηση του βαθµού µεταβολισµού ηρεµίας στο µεγάλο υψόµετρο που µπορεί να οδηγήσει σε µια ανάλογη αύξηση του µέσου ηµερήσιου βαθµού µεταβολισµού. Αν την αύξηση αυτή, δεν ακολουθήσει µια ικανοποιητική αύξηση της πρόσληψης ενέργειας, το αποτέλεσµα θα είναι ένα αρνητικό ενεργειακό ισοζύγιο. Πράγµατι, ισοφαρίζοντας τεχνικά την πρόσληψη µε την κατανάλωση ενέργειας, αποδείχθηκε ότι επιτυγχάνεται ελαχιστοποίηση της απώλειας σωµατικού βάρους στο µεγάλο υψόµετρο. Στην πραγµατικότητα βέβαια συµβαίνει σχεδόν πάντα το αντίθετο: ενώ ο µεταβολισµός είναι αυξηµένος κατά την παραµονή και την προσπάθεια που καταβάλει κανείς στο µεγάλο υψόµετρο, η πρόσληψη ενέργειας είναι εκπληκτικά χαµηλή µε αποτέλεσµα τη µεγάλη απώλεια λίπους.
3. ΝΕΡΟ

Μεταβολές στο µεταβολισµό του νερού κατά τη διάρκεια της έκθεσης στο µεγάλο υψόµετρο, είναι δυνατόν να παρεµβαίνουν στο ενεργειακό ισοζύγιο και στις µεταβολές του σωµατικού βάρους. Κατά τη διάρκεια του εγκλιµατισµού, παρατηρείται ελάττωση του ενδο- και εξωκυττάριου νερού, καθώς επίσης και ελάττωση στον κυκλοφορούντα όγκο πλάσµατος. Αυτές οι µεταβολές έχουν σαν αποτέλεσµα µια απώλεια βάρους ενός µε δύο κιλών. Αντίθετα, µια παροδική αύξηση του σωµατικού νερού µπορεί να παρατηρηθεί κατά τη διάρκεια της αρχικής φάσης εγκλιµατισµού στο µεγάλο υψόµετρο, αν υπάρχουν συµπτώµατα της οξείας νόσου των βουνών.
Έχει υπολογισθεί ότι κατά τη διάρκεια της αναρρίχησης σε τέτοια υψόµετρα, οι απώλειες νερού µπορεί να είναι ιδιαίτερα σηµαντικές εξαιτίας της εισπνοής ξηρού αέρα και του υπεραερισµού, απαιτώντας πρόσληψη νερού µέχρι και 7 λίτρων την ηµέρα.

Θεωρητικά, µια αύξηση της αναπνευστικής συχνότητας από 13 σε 26 αναπνοές το λεπτό, µια ελάττωση κατά 50% της πυκνότητας του αέρα, µια πτώση της θερµοκρασίας από 20ο στους 0ο και µια πτώση της µερικής πίεσης του υδρατµού στον αέρα από 8,5 στα 0 mm Hg, θα αύξανε τις απώλειες νερού από το αναπνευστικό σύστηµα µόνον από 288 ml σε 410 ml την ηµέρα. Όµως, στην πράξη αυτό που συµβαίνει απέχει πολύ από τους θεωρητικούς υπολογισµούς. Πρόσφατη µελέτη µιας οµάδας ορειβατών που επιχείρησε ανάβαση στο Έβερεστ έδειξε ότι η µέση ηµερήσια απώλεια υγρών από κάθε άτοµο ήταν από 2,6 έως 4 λίτρα, ενώ η µέση ηµερήσια πρόσληψη νερού από 1,8 έως 2,9 λίτρα. Βέβαια, στη µέση ηµερήσια πρόσληψη νερού πρέπει να αθροιστεί και περίπου 1 λίτρο νερού το οποίο παράγεται από τους αυξηµένους ρυθµούς µεταβολισµού που παρατηρούνται σε αυτά τα υψόµετρα, γεγονός που ισοφαρίζει σχεδόν το ισοζύγιο νερού.

4. ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΙΚΟ ΣΩΛΗΝΑ

Διάφορες παρατηρήσεις που έχουν γίνει κατά τη διάρκεια αποστολών σε βουνά µε µεγάλο υψόµετρο, καθώς επίσης και σε υποξικούς ασθενείς στο επίπεδο της θάλασσας, έχουν οδηγήσει στην υπόθεση της δυσαπορρόφησης των θρεπτικών ουσιών από το γαστρεντερικό σωλήνα στο µεγάλο υψόµετρο. Η πέψη των λιπών και των υδατανθράκων φαίνεται να είναι σχεδόν φυσιολογική µέχρι το υψόµετρο των 6.300 µ. Το ίδιο ισχύει και για τις πρωτεΐνες. Η απορρόφησή τους από τον πεπτικό σωλήνα δε φαίνεται να διαφέρει στα 5.000 µ., συγκρινόµενη µε το επίπεδο της θάλασσας.

Γενικά φαίνεται µάλλον απίθανο µια δυσαπορρόφηση των ουσιών της τροφής να παίζει ένα σηµαντικό ρόλο στο αρνητικό ισοζύγιο στα µεγάλα υψόµετρα, αν και στα πολύ µεγάλα υψόµετρα, πάνω από 7.000 µ., το έντερο µπορεί να χάνει ένα ποσοστό της ικανότητάς του να απορροφά τις θρεπτικές πρώτες ύλες, εξαιτίας της χαµηλής µερικής τάσης του Ο2 στο αρτηριακό αίµα.

5. ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ

Ένα µεγάλο ποσοστό της απώλειας βάρους, στο µεγάλο υψόµετρο, οφείλεται στην ελάττωση της µυϊκής µάζας. Σε ορειβάτες υψηλού επιπέδου, αυτή η απώλεια µυϊκής µάζας στο µεγάλο υψόµετρο, µπορεί να ελαττώσει την επιφάνεια εγκάρσιας διατοµής του µηρού κατά 17%, ποσοστό πραγµατικά πολύ σηµαντικό. Το ερώτηµα που γεννιέται είναι αν αυτή η απώλεια µυϊκής µάζας στο µεγάλο υψόµετρο οφείλεται, τουλάχιστον κατά µέρος, στην έλλειψη έντονης προπόνησης κάτω από αυτές τις συνθήκες. Μπορεί να υποθέσει κανείς ότι οι ορειβάτες που βρίσκονται σε καλή φυσική κατάσταση και είναι προπονηµένοι πριν αναχωρήσουν για µια ορειβατική αποστολή, υπόκεινται µια απώλεια µυϊκής µάζας όταν παραµείνουν µεγάλα χρονικά διαστήµατα στο µεγάλο υψόµετρο, εξαιτίας της σχετικής έλλειψης προπόνησης (σε σχέση πάντα µε αυτή που είχαν πριν τη συµµετοχή τους σε µια τέτοια αποστολή) και φυσικής άσκησης που µπορεί να οδηγούν σε µυϊκή υποτροφία.

Από τη άλλη πλευρά, υπάρχουν κάποιες ενδείξεις ότι αυτή καθαυτή η υποξία µπορεί να επηρεάζει το µεταβολισµό των αµινοξέων. Έχει βρεθεί ότι η οξεία υποβαρική υποξία µείωσε την πρόσληψη και χρησιµοποίηση από το τµήµα των µυών του πήχη στο άνω άκρο. Αξίζει να σηµειωθεί ότι η νορµοβαρική υποξία, όπως παρατηρείται στους ασθενείς που πάσχουν από χρόνιες αποφρακτικές πνευµονοπάθειες, συχνά συνοδεύεται από αξιοσηµείωτη απώλεια µυϊκής µάζας, εξαιτίας παρόµοιων µεταβολών στο µεταβολισµό των πρωτεϊνών. Συµπληρωµατική χορήγηση αµινοξέων στη διατροφή των ορειβατών στο µεγάλο υψόµετρο µπορεί να προλάβει την απώλεια µυϊκής µάζας. Πειραµατικές µελέτες που έχουν γίνει, τόσο στο εργαστήριο όσο και σε πραγµατικές συνθήκες υποβαρικής υποξίας, δείχνουν ότι η οξεία υποξία µειώνει την πρωτεϊνοσύνθεση: µεταβολές στην έκκριση διαφόρων ορµονών επηρεάζουν τον αναβολισµό και καταβολισµό των πρωτεϊνών, προκαλώντας µια διαταραχή της ισορροπίας σε βάρος του πρώτου. Έχουν παρατηρηθεί µεταβολές στις συγκεντρώσεις ορµονών σαν αποτέλεσµα της έκθεσης σε οξεία ή χρόνια υποξία, όπως ελάττωση της ινσουλίνης, αύξηση της κορτιζόλης, των κατεχολαµινών, της αυξητικής ορµόνης, της θυρεοειδικής ορµόνης και των προσταγλανδινών. Όλες οι ορµόνες αυτές επεµβαίνουν στο µεταβολισµό των πρωτεϊνών. Σε βιοψίες που έχουν γίνει σε µυϊκές µάζες ορειβατών στα µεγάλα υψόµετρα, η παρατηρούµενη απώλεια µυϊκής µάζας φαίνεται να είναι αποτέλεσµα ελάττωσης του µεγέθους των µυϊκών ινών. Αυτή η παρατήρηση ισχύει και για τον πληθυσµό των Σέρπα. Και αν θέλουµε να προχωρήσουµε πιο µακριά, αφού οι Σέρπα σε χάνουν τόσο βάρος κατά την ανάβασή τους στα µεγάλα υψόµετρα, φαίνεται ότι η ελάττωση του µεγέθους των µυϊκών ινών θα µπορούσε να αποτελεί µια χρήσιµη προσαρµογή στο υψόµετρο, µέσω µηχανισµού της ελάττωσης της απόστασης διάχυσης Ο2 από τα τριχοειδή στα µιτοχόνδρια των µυϊκών ινών.

Συµπερασµατικά: Η έκθεση στο µεγάλο υψόµετρο, οδηγεί σε µια σηµαντική απώλεια βάρους εξαιτίας µιας αρχικής απώλειας νερού και στη συνέχεια απώλειας λίπους και µυϊκού ιστού. Μέχρι τα υψόµετρα γύρω στα 5.000 µ., η απώλεια λίπους και µυϊκών µαζών µπορεί να αποφευχθεί µέχρις ένα βαθµό µε την αύξηση της πρόσληψης τροφής. Η πρωτοπαθής ανορεξία, η έλλειψη ανέσεων, ή έλλειψη εύγευστης τροφής, η αποχή από τους ρυθµούς προπόνησης και πιθανώς απευθείας επίδραση της υποξίας στο µεταβολισµό των πρωτεϊνών, φαίνεται ότι οδηγούν σε αναπόφευκτη απώλεια βάρους στα µεγάλα υψόµετρα. Με σκοπό να περιορισθούν οι απώλειες, είναι χρήσιµο να εγκλιµατίζεται κανείς επαρκώς, να ελαττώνει τη διάρκεια παραµονής στα εξαιρετικά στα µεγάλα υψόµετρα, όσο αυτό είναι δυνατόν και να διατηρεί υψηλή πρόσληψη και µεγάλη ποικιλία τροφών.