Η μελέτη Θέρμανσης της Αρκτικής, που παρουσιάζεται στην έκδοση της Αμερικανικής Μετεωρολογικής Ένωσης και θα κυκλοφορήσει στις 1 Νοεμβρίου, δείχνει ότι σε σύγκριση με την δεκαετία του 1980, το μεγαλύτερο τμήμα της Αρκτικής θερμάνθηκε σημαντικά την τελευταία δεκαετία, με την μεγαλύτερη αύξηση θερμοκρασίας να προκύπτει στην Βόρεια Αμερική.

«Η νέα μελέτη είναι μοναδική σ αυτό, στο παρελθόν παρόμοιες μελέτες έκαναν χρήση δεδομένων από πολύ λίγα σημεία εγκατεσπαρμένα σε διάφορα μέρη της Αρκτικής», είπε ο συγγραφέας της μελέτης, Δρ Josefino C. Comiso, ανώτερος επιστημονικός ερευνητής στο Κέντρο Διαστημικών Πτήσεων Goddard της NASA στις ΗΠΑ. «Αυτά τα αποτελέσματα δείχνουν μια μεγάλη διαστημική μεταβλητότητα στις τάσεις, την οποία μόνο τα δεδομένα από τους δορυφόρους μπορούν να παράσχουν». Ο Comiso χρησιμοποίησε για τη μελέτη του επιφανειακές θερμοκρασίες που λήφθηκαν από δορυφόρους ανάμεσα στα έτη 1981 και 2001.

Το αποτέλεσμα έχει άμεση σχέση με τις μελέτες που χρηματοδοτήθηκαν από τη NASA πέρυσι και οι οποίες έδειξαν ότι ο μόνιμος ή σταθερός όλο το χρόνο πάγος στην Αρκτική, μειώνεται με ρυθμό 9% ανά δεκαετία και ότι το καλοκαίρι του 2002, ο θαλάσσιος πάγος έφτασε σε χαμηλά επίπεδα ρεκόρ. Τα πρώτα αποτελέσματα για το 2003 δείχνουν ότι αυτό επέμεινε και φέτος.

Οι επιστήμονες υποπτεύονται ότι η απώλεια του θαλάσσιου πάγου της Αρκτικής μπορεί να έχει προκληθεί από μεταβολή των βαρομετρικών πεδίων πάνω από την περιοχή, η οποία μετακίνησε τον πάγο αλλά και από αύξηση των αρκτικών θερμοκρασιών που προκλήθηκε από την ανάπτυξη αερίων θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα.

Οι τάσεις υπερθέρμανσης σαν κι εκείνες που βρίσκουμε σε αυτές τις μελέτες θα μπορούσαν να επηρεάσουν σε πολύ μεγάλο βαθμό την εξέλιξη των ωκεανών, η οποία με τη σειρά της, επηρεάζει το αρκτικό και το παγκόσμιο κλίμα, είπε ο Michael Steele, ανώτερος ωκεανογράφος στο Πανεπιστήμιο Washington στο Seattle. Το νερό στην υγρή του μορφή απορροφά μάλλον την ενέργεια του ήλιου αντί να την αντανακλά στην ατμόσφαιρα, όπως κάνει ο πάγος. Όπως οι ωκεανοί θερμαίνονται και ο πάγος λεπταίνει, περισσότερη ηλιακή ενέργεια απορροφάται από το νερό, δημιουργώντας θετική ανάδραση που οδηγεί σε περαιτέρω τήξη. Τέτοιες δυναμικές μπορούν να αλλάξουν τη θερμοκρασία των ωκεάνιων στρωμάτων, να επηρεάσουν την κυκλοφορία των νερών τους και την αλμυρότητά τους, να αλλάξουν τα θαλάσσια περιβάλλοντα και να διευρύνουν τα θαλάσσια ρεύματα, είπε ο Steele.

Σε σχετική έρευνα που χρηματοδοτήθηκε από τη NASA και η οποία παρατηρεί τις μόνιμες τάσεις του θαλάσσιου πάγου, ένας επιστήμονας από το Πανεπιστήμιο του Colorado, βρήκε ότι το 2002 η εξάπλωση του καλοκαιρινού θαλάσσιου πάγου της Αρκτικής έφτασε στο χαμηλότερο επίπεδο στην καταγραφή του δορυφόρου, προτείνοντας ότι αυτό είναι τμήμα της τάσης που προαναφέρθηκε. «Φαίνεται ότι το καλοκαίρι του 2003 –εάν δεν δημιουργήσει ένα νέο ρεκόρ- θα είναι πολύ κοντά στα επίπεδα της προηγούμενης χρονιάς» είπε ο Serreze. «Με άλλα λόγια, δεν είδαμε κάποια αποκατάσταση. Πράγματι βλέπουμε ότι αυτή η τάση ισχυροποιείται». Μια εργασία για το θέμα πρόκειται να εκδοθεί.

Σύμφωνα με τη μελέτη του Comiso, όταν συγκριθεί με μακροχρόνια δεδομένα θερμοκρασιών επιφάνειας, η τιμή υπερθέρμανσης της Αρκτικής τα τελευταία 20 χρόνια είναι 8 φορές μεγαλύτερη από την αντίστοιχη των τελευταίων 100 χρόνων.

Η έρευνα του Comiso επίσης ανακαλύπτει ότι οι τάσεις της θερμοκρασίας ποικίλουν ανάλογα με την περιοχή και με την εποχή. Ενώ η θέρμανση κυριαρχεί πάνω στο μεγαλύτερο τμήμα της Αρκτικής, σε μερικές περιοχές, όπως στη Γροιλανδία, φαίνεται να «κρυώνει». Η άνοιξη έφτασε νωρίτερα και ήταν πιο ζεστή και τα θερμότερα φθινόπωρα κράτησαν περισσότερο, σύμφωνα με τη μελέτη. Και το πιο σημαντικό, οι θερμοκρασίες αυξήθηκαν κατά μέσο όρο 1,22 βαθμούς Κελσίου ανά δεκαετία, πάνω από τον θαλάσσιο πάγο στη διάρκεια του αρκτικού καλοκαιριού. Η θέρμανση του καλοκαιριού και η παράταση της περιόδου τήξης των πάγων φαίνεται να επηρεάζει τον όγκο και την εξάπλωση του μόνιμου θαλάσσιου πάγου. Οι ετήσιες τάσεις, οι οποίες δεν ήταν τόσο ισχυρές, ποίκιλαν από θέρμανση 1,06 βαθμών Κελσίου στη Βόρεια Αμερική και ψύξη 0,09 βαθμών στη Γροιλανδία.

Εάν τα μεγάλα γεωγραφικά πλάτη θερμανθούν και συρρικνωθεί η επέκταση του θαλάσσιου πάγου, τα Αρκτικά εδάφη που θα ξεπαγώνουν μπορεί να απελευθερώσουν σημαντικές ποσότητες διοξειδίου του άνθρακα και μεθάνιο, που τώρα είναι εγκλωβισμένα στο μόνιμα παγωμένο έδαφος. Και το ελαφρά θερμότερο νερό των ωκεανών θα μπορούσε να απελευθερώσει παγωμένα φυσικά αέρια στο βυθό της θάλασσας, που όλα τους θα λειτουργήσουν σαν αέρια θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα, είπε ο David Ring, προϊστάμενος ερευνών στο Ινστιτούτο Goddard της NASA, για τις διαστημικές μελέτες. «Τέτοιες ανατροφοδοτήσεις είναι πολύπλοκες και εργαζόμαστε για να τις κατανοήσουμε» πρόσθεσε.

Οι καταγραφές της επιφανειακής θερμοκρασίας, οι οποίες καλύπτουν τα χρόνια από το 1981 μέχρι το 2001 προέκυψαν από τα θερμικά υπέρυθρα δεδομένα από τους δορυφόρους της ΝΟΑΑ (Εθνικής Ωκεάνιας και Ατμοσφαιρικής Διοίκησης). Οι μελέτες χρηματοδοτήθηκαν από το Earth Science Enterprise της NASA, το οποίο είναι αφιερωμένο στην κατανόηση της Γης, ως ενός ολοκληρωμένου συστήματος και στην αφοσίωση του Earth System Science –ενός άλλου προγράμματος- ώστε να βελτιώσει την πρόγνωση του κλίματος, του καιρού και των φυσικών κινδύνων, χρησιμοποιώντας το μοναδικό πλεονέκτημα του διαστήματος.