Το στρώμα του όζοντος προστατεύει τη Γη από την καταστροφική υπεριώδη ακτινοβολία του Ήλιου, μια αιτία καρκίνου του δέρματος στους ανθρώπους και πιθανή αιτία καταστροφής στις σοδειές και θανάτου των ζώων. Χωρίς το στρώμα του όζοντος δεν θα υπήρχε ζωή πάνω στον πλανήτη μας.

Το μικρό μέγεθος της «τρύπας» του όζοντος αυτή τη χρονιά, προκλήθηκε από απρόσμενα μεγάλα καιρικά φαινόμενα στη στρατόσφαιρα, σ ένα ύψος 9 έως 50 χιλιόμετρα πάνω απ την επιφάνεια της Γης, εκεί όπου βρίσκεται και το στρώμα του όζοντος.

«Φυσιολογικά, ο στρατοσφαιρικός καιρός στο απώτατο άκρο του νότιου ημισφαιρίου είναι ήπιος, επιτρέποντας να δημιουργηθεί τρύπα στο στρώμα του όζοντος» είπε ο Newman. «Αυτή τη χρονιά, τα γιγάντια καιρικά συστήματα, συγκράτησαν το όζον πάνω απ την Ανταρκτική και το αναθέρμαναν. Ο θερμός αέρας, στην πραγματικότητα σταματά την απώλεια του όζοντος» συμπλήρωσε ο Newman.

«Ο παράξενος στρατοσφαιρικός καιρός επίσης οδήγησε στη διαίρεση της τρύπας του όζοντος σε δύο λοβούς, αντί να παραμείνει μια ασαφής κυκλική τρύπα που γενικά επικεντρώνεται πάνω από την Ανταρκτική» είπε επίσης ο Newman.

Η «τρύπα του όζοντος» προκαλείται από χημικές ουσίες που χρησιμοποιούνται από τον άνθρωπο, όπως οι χλωροφθοροάνθρακες που υπάρχουν στα σπρέϋ, τα ψυγεία και τα κλιματιστικά μηχανήματα. Τα χημικά αυτά απαγορεύτηκαν το 1995 εξαιτίας της καταστροφικής δράσης τους αλλά όσο συνεχίζουν να υπάρχουν στα ίδια επίπεδα, η τρύπα του όζοντος δεν θα εξαφανιστεί μέχρι περίπου το 2050, όπως δήλωσε ο Newman.

Οι χαμηλότερες θερμοκρασίες πάνω απ το Νότιο Πόλο σημειώνονται τον Αύγουστο και το Σεπτέμβριο, οπότε και σχηματίζονται λεπτά στρώματα νεφών και οι χημικές αντιδράσεις βοηθούν τα αέρια χλωρίου και βρωμίου να καταστρέψουν με γρήγορους ρυθμούς το όζον. Από τις αρχές Οκτωβρίου, οι θερμοκρασίες συνήθως ανεβαίνουν και μετά από αυτό, το στρώμα του όζοντος αρχίζει να ανακάμπτει.

Όσο για το στρώμα του όζοντος στην Αρκτική (βόρειο ημισφαίριο), αυτό κάθε χρόνο γίνεται και λεπτότερο αλλά δεν θεωρείται ότι υπάρχει τρύπα, όπως δήλωσε ο Paul Newman.

Η NASA και η NOAA παρατηρούν συνεχώς το στρώμα όζοντος της Ανταρκτικής με ένα συνδυασμό εξοπλισμού που περιλαμβάνει μετεωρολογικά μπαλόνια αλλά και δορυφόρους.

ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΓΙΑ ΤΟ ΟΖΟΝ (16 Σεπτεμβρίου)

Παρίσι, Γαλλία, 16 Σεπτεμβρίου 2002 - «Το στρώμα του όζοντος στην Στρατόσφαιρα, αποκαθίσταται, αλλά θα παραμείνει ευπαθές στην διάρκεια της επόμενης δεκαετίας, ακόμα και αν οι χώρες συμμορφωθούν με τις διεθνείς συμφωνίες για την προστασία του», προβλέπει η νέα επιστημονική αναφορά που ανακοινώθηκε την Παγκόσμια Ημέρα για το Όζον. Την αναφορά που συντάσσεται κάθε τέσσερα χρόνια, παρουσίασε στο Παρίσι, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Μετεωρολογίας και το Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον. Οι 250 επιστήμονες από 37 χώρες, που συνέταξαν την αναφορά, είναι μέλη της επιστημονικής ομάδας για τον απολογισμό του Συνεδρίου της Βιέννης και του Πρωτοκόλλου του Μόντρεαλ, για την σημασία της μείωσης του στρώματος του όζοντος.

Σύμφωνα με την αναφορά, το στρώμα του όζοντος είναι απαραίτητο για την ζωή, καθώς αποτελεί ασπίδα προστασίας της Γης από την επιβλαβή υπεριώδη ακτινοβολία του ήλιου UV-B και την φονική UV-C. Περισσότερη υπεριώδης ακτινοβολία UV-B σημαίνει, περισσότερα μελανώματα και καρκίνος του δέρματος, εξασθένιση του ανοσοποιητικού συστήματος, μείωση της αγροτικής παραγωγής, καταστροφή των θαλάσσιων οικοσυστημάτων, δυσμενείς επιδράσεις στην πανίδα.

Ο Girard Migie, μέλος της επιτροπής σύστασης της αναφοράς και Πρόεδρος του Εθνικού Κέντρου Επιστημονικών Ερευνών της Γαλλίας, είπε, «Αυτά τα αποτελέσματα επιβεβαιώνουν το γεγονός ότι το Πρωτόκολλο του Μόντρεαλ πέτυχε τον σκοπό του. Μέσα στις επόμενες δεκαετίες, θα παρατηρηθεί αποκατάσταση του στρώματος του όζοντος».

«Η συγκέντρωση χλωρίου στην στρατόσφαιρα φτάνει στο ανώτερο όριο και το στρώμα του όζοντος είναι ακόμα ευπρόσβλητο» είπε ο Migie. «Είναι εξαιρετικά σημαντικό, να γίνουν σεβαστά από όλους τα όρια που έθεσε το Πρωτόκολλο του Μόντρεαλ».

Σχετικά με την "τρύπα του όζοντος" στην Ανταρκτική, η αναφορά σημειώνει ότι κατά την τελευταία δεκαετία αυξήθηκε σε μέγεθος, αλλά όχι με τον ρυθμό της δεκαετία του 1980. Οι επιστήμονες προβλέπουν ότι, «αν και υπάρχει μια μικρή "τρύπα" στην Αρκτική, δεν είναι απίθανο να εμφανιστεί μια ίδιου μεγέθους με την "τρύπα" της Ανταρκτικής». Στην αναφορά εξετάζεται και η σχέση μεταξύ της μείωσης του όζοντος και της υπερθέρμανσης του πλανήτη, καταλήγοντας ότι η αλληλεπίδραση τους είναι δύσκολο να προβλεφθεί. Ο Migie λέει ότι «η σύνθετη αλληλεπίδραση των δύο φαινομένων επιβάλλει την ανάγκη για κοινή στρατηγική για την επίλυση των προβλημάτων».

Στην μείωση του όζοντος και το φαινόμενο του "θερμοκηπίου" συμβάλλουν χημικοί και φυσικοί παράγοντες. Για παράδειγμα, καθώς η συγκέντρωση στην ατμόσφαιρα χλωροφθοράνθρακων (CFC) και συγγενών χημικών μειώνεται, εξαιτίας των διατάξεων του Πρωτοκόλλου του Μόντρεαλ, οι επενέργειες στην παγκόσμια θερμότητα θα μειώνονται. Αντίθετα, η χρήση υδροφθοράνθρακων (HFC) και υδροχλωροφθοράνθρακων (HCFC) για αντικατάσταση των χλωροφθοράνθρακων (CFC), είναι πιθανό να συμβάλλει στο φαινόμενο του θερμοκηπίου, με το καινούργιο "κοκτέιλ" συστατικών. Σύμφωνα με επίσημες αναφορές του UNEP/WMO, επιβεβαιώνεται η συμβολή των υδροφθορανθράκων (HFC), των υδροχλωροφθορανθράκων (HCFC) καθώς και του υδροφθορίου (HF), στην αύξηση της παγκόσμιας θερμοκρασίας.

Οι αναπτυγμένες χώρες, κύριες υπεύθυνες για την εκπομπή χημικών ουσιών που βλάπτουν το όζον, αποσύρουν σταδιακά τα περισσότερα CFC και συγγενή χημικά. Για να διασφαλιστούν αυτά τα οφέλη, πρέπει να κάνουν το ίδιο και οι αναπτυσσόμενες χώρες. Με το Πρωτόκολλο του Μόντρεαλ, οι αναπτυσσόμενες χώρες δεσμεύτηκαν να μειώσουν την κατανάλωση και παραγωγή CFC κατά 50% μέχρι το 2005 και 85% ως το 2007. Η Κίνα και η Ινδία, έχουν κάνει βήματα για μείωση των εκπομπών χημικών ουσιών βλαβερών για το όζον. Τον Μάιο, η κυβέρνηση της Ινδίας και ο UNEP ανέλαβαν πρωτοβουλία, με σκοπό την επίσπευση της σταδιακής απόσυρσης των υπεύθυνων για την καταστροφή του όζοντος χημικών. Στα πλαίσια του προγράμματος, οι τέσσερις μεγαλύτεροι κατασκευαστές CFC στην Ινδία, δεσμεύτηκαν να εισάγουν νέα, καθαρότερη, τεχνολογία παραγωγής. Οι Ινδικές εταιρείες υποστηρίζουν μια πανεθνική πολιτική όζοντος, με σκοπό την ενημέρωση χιλιάδων μικρομεσαίων επιχειρήσεων που αποτελούν μέρος της αλυσίδας προμήθειας CFC. Σ' αυτούς περιλαμβάνονται κατασκευαστές και επισκευαστές ψυγείων, προμηθευτές κλιματιστικών και χρήστες προϊόντων που περιέχουν επιβλαβή για το όζον χημικά.